سواد رسانه ای و منتشر نکردن اطلاعات حساس
این روزها که عطر غیرت و غرور ملی در فضای کشور پیچیده، همه ما تشنه شنیدن اخبار ظفر نیروهای مسلح مقتدر و ملت عزتمند ایران هستیم. در میانه نبرد، شنیدن خبر موفقیت سربازان وطن، قند در دلمان آب میکند و شوق مخابره این شادی، در جانمان ریشه میدواند. اما دقیقاً در همین لحظات پرشور، «تله شایعات» پهن میشود؛ تلهای که نهتنها آگاهی، بلکه روان جامعه را هدف قرار داده است.
سازندگان اخبار جعلی (Fake News)، روانشناسان خبرهای هستند. آنها میدانند جامعه هدف در انتظار چیست و همان آرزو را در قالب یک خبر «داغ» و «فوری» طراحی میکنند. شایعات معمولاً به کام ما خوش میآیند، چون آینهی تمامنمای خواستههای ما هستند. اما باید به هوش باشیم؛ اخبار جعلی با ساختاری هوشمندانه، حرفهای و در کالبدی رسمی ارائه میشوند تا مرز میان «واقعیت» و «خیال» را از بین ببرند.
امروز با وجود گوشیهای هوشمند، همه دوست دارند نقش خبرنگار را بازی کنند؛ از نوجوان دبیرستانی که میخواهد نخستین منتشرکننده باشد، تا دلسوزانی که علیرغم عرق ملی بالا، متأسفانه سواد رسانهای پایینی دارند. یادمان باشد بازنشر یک خبر دروغ، حتی با نیت خیرخواهانه، بازی در زمین دشمن است. هر کلیک ما بر روی دکمه «بازنشر»، میتواند تیری باشد که ناخواسته به سمت انسجام ملی شلیک میشود.
شایعات پیروزی شاید در وهله نخست مثل یک مسکن، حالِ مخاطب را خوب کنند، اما تبعات بعدی آن ویرانگر است.
وقتی شایعهای مبنی بر یک فتح بزرگ یا نابودی کامل حریف منتشر میشود، سطح انتظارات جامعه بهصورت غیرواقعی بالا میرود. زمانی که واقعیتِ میدان با آن شایعه بزرگ فاصله پیدا میکند، پیروزیهای واقعی و تدریجی، در سایه آن خبر دروغین، کوچک و بیاهمیت جلوه میکنند. اینجاست که «شادی کاذب» جای خود را به «یاس و ناامیدی» میدهد.
یکی از خطرناکترین ابعاد اخبار جعلی، القای حس «بازندگی» و «وابستگی» است. شایعه با دستکاری در محاسبات ذهنی مردم، باعث میشود اقتدار درونی کشور زیر سؤال برود و حریف، بزرگتر و توانمندتر از آنچه هست، تصویر شود. هدف نهایی دشمن از این نوسانات هیجانی، کشتن مرجعیت خبری رسانههای رسمی و شناسنامهدار است تا در لحظات حساس، جامعه مرجع مطمئنی برای دریافت حقیقت نداشته باشد.
چه باید کرد؟
در جنگ رسانهای، «تأمل» به اندازه «شجاعت» اهمیت دارد. برای آنکه در دام اخبار جعلی گرفتار نشویم:
شناسنامه بخواهید: خبر را فقط از رسانههای معتبر و رسمی دنبال کنید.(صدا و سیما و خبرگزاری های رسمی مانند ایرنا، ایسنا، تسنیم، فارس، مهر و...)
درنگ کنید: قبل از بازنشر، چند ثانیه مکث کنید؛ آیا منبع دومی این خبر را تأیید کرده است؟ اصلأ نیاز است که هر چیز را بازنشر کنیم؟!
هوشمند باشید: هرگاه خبری بیش از حد با احساسات شما (شادی یا خشم مفرط) بازی کرد، به اعتبار آن شک کنید.
یادمان باشد؛ خبر جعلی مانند یک داروی نیروزای غیرمجاز است؛ در لحظه اول قدرت کاذب میدهد، اما روح و باور جامعه را بهمرور فرسوده میکند. بیایید با مراقبت از فضای ذهنی خود، پاسبانِ حقیقت باشیم.
مراقب حرفزدنمان درباره جنگ باشیم
کل دادههای فضای مجازی داخلی و خارجی توسط دشمن ارزیابی میشود. در این زمینه تفاوتی میان گروههای واتساپ و تلگرام و ایتا و بله وجود ندارد.
گاهی اوقات انتشار یک داده بسیار جزئی مانند احساس لرزش در خانه در اثر انفجار، کمکی بزرگ به سرویسهای اطلاعاتی برای افزایش کارایی بمبهایشان میکند.
کاربر مینویسد: «چقدر لرزشش زیاد بود!» هوش مصنوعی با کنار هم قراردادن اطلاعات محل سکونت این کاربر، فاصله او با محل انفجار و توصیف او درباره نوع احساس انفجار و مقایسه این نظر با نظرات سایر کاربران به یک نتیجه قطعی درباره نحوه عملکرد بمب یا موشک میرسد و آن را در حمله بعدی ارتقا میدهد.
گاهی اوقات هوش مصنوعی با چند میلیارد داده از این دست، منتظر یک داده دقیقتر است که شما آن را در گروهها منتشر میکنید. این داده شما، جورچین بزرگ را کامل میکند. در منطق کلانداده (big data) تک تک دادهها اهمیت دارند.
رزمندگان اسلام در یمن با سکوت کامل درباره زمان و مکان انفجارها، تاکنون توانستهاند آمریکا را در تاریکی کامل اطلاعاتی قرار دهند. مراقب حرف زدنمان باشیم.